Strony kolejowe

15/18

.
Żuławska Kolej Dojazdowa
.

100 lat kolei wąskotorowej Nowy Dwór Gdański - Sztutowo - Prawy Brzeg Wisły

1905 - 2005

Rys historyczny*

Pierwszy odcinek kolejki żuławskiej z trakcją konną zbudowany został jeszcze w 1891 przez cukrownię Nowy Staw i prowadził do odległych o 5 km Kościeleczek.

W 1897 malborski samorząd dostrzegł sens wykorzystania kolejki do przewozów pasażerskich. Rok później linie wąskotorowe miały już 48 km długości i łączyły Miłoradz, Lisewo i Lichnowy oraz Nową Cerkiew, Lichnowy, Nowy Staw i Lipinkę.

W 1899 powstało Towarzystwo Akcyjne Kolei Wąskotorowych Prowincji Zachodniopruskiej, a w 1901 wąski tor dotarł z Ostaszewa do Nowego Dworu Gdańskiego. Sieć liczyła 55 km. Pociągi przewoziły przeważnie płody rolne, głównie buraki, a także węgiel, nawozy i materiały budowlane.

Na początku XX w. sieć była sukcesywnie rozbudowywana. Powstały linie Malbork - Stare Pole - Fiszewo - Stalewo, Malbork - Kałdowo - Lipinka Gdańska, Kałdowo - Miłoradz, Nowy Dwór Gdański - Ostaszewo. W 1905 połączono Gdańsk ze Sztutowem (45 km) z przeprawą promową na Wiśle Świbno-Mikoszewo, w roku następnym z Nowym Dworem (55 km), a w 1923 z Malborkiem (75 km). W 1920 całkowita długość szlaków liczyła już 343 km, w tym 233 km całorocznych. W 1944 z myślą o turystach powstał odcinek Sztutowo-Krynica Morska, który jednak wkrótce zlikwidowano.

Po wojnie na skutek zalania Żuław przez wycofujących się hitlerowców, pod wodą znalazło się 2/3 linii kolejowych. Dewastacji uległy stacje, parowozownie w Gdańsku, Lisewie i Nowym Dworze oraz warsztaty. Zniszczono 25 z 38 mostów kolejowych.

Przywracaniem kolejki do życia zajął się zarząd Gdańskich Kolei Wąskotorowych utworzony przy tamtejszej DOKP. Sukcesywnie oddawano kolejne odcinki do ruchu. W 1948 długość czynnych torów na Gdańskich Kolejach Wąskotorowych wynosiła 197 km, a trzy lata później już 295.

W 1955 zlikwidowano prom na Wiśle, a następnie rozebrano tory z Prawego Brzegu Wisły do Mikoszewa. Jednocześnie rozbudowano stację i warsztaty w Nowym Dworze, który przejął od Lisewa funkcję stacji centralnej.

Pod koniec lat 50-tych kolejka zaczęła przechodzić kryzys. Rozwijał się szybszy i tańszy transport drogowy, a przewozy kolejką stopniowo malały. Zarówno władze państwowe, jak i PKP nie wykazywały większego zainteresowania jej eksploatacją i dalszym rozwojem. Jednocześnie PKP sukcesywnie zawieszała kolejne linie.

Z początkiem 1974 zamknięto całą lewobrzeżną część sieci wraz ze stacją i parowozownią Gdańsk Wąskotorowy. Na prawym brzegu próbowano jeszcze organizować przewozy turystyczne z Nowego Dworu do Sztutowa wprowadzając tam od 1976 sezonowy "Jantar Express". Jednak wobec braku zadowalających efektów finansowych w 1996 całkowicie wstrzymano przewozy pasażerskie, a następnie zawieszono cały ruch. Wkrótce wywieziono tabor w różne miejsca w Polsce. Brak dozoru spowodował też masową grabież majątku. W 1999 nastąpiła likwidacja Gdańskich Kolei Dojazdowych.

Dzień dzisiejszy

Obecnie po niektórych liniach nie ma już śladu. Tory na lewym brzegu Wisły zostały rozebrane lub rozkradzione, a tabor przeznaczono na złom.

We wrześniu 2000 Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych (PTMKŻ) wspólnie ze starostwem powiatowym w Nowym Dworze oraz gminami Stegna i Sztutowo podjęło starania dla przywrócenia działalności Żuławskiej Kolei Dojazdowej.

Rok później starostwo przekazało PTMKŻ w bezpłatne użytkowanie część, a w 2003 całość dzierżawionej od PKP linii kolejowej oraz tabor będący jego własnością. Wspólnym wysiłkiem i sporymi nakładami finansowymi udało się wznowić kursowanie kolejki.

15 sierpnia 2002 zorganizowano dla turystów i mieszkańców okolic pierwszy przejazd pociągiem.

21 czerwca 2003 uruchomiono planowe połączenia z Nowego Dworu do Prawego Brzegu Wisły i Sztutowa. Jednocześnie trwają remonty lokomotyw i wagonów w nowodworskiej lokomotywowni.

W lipcu 2005 tabor Żuławskiej Kolei Dojazdowej stanowią trzy lokomotywy typu Lxd2 z lat 70-tych produkcji rumuńskiej, wagon motorowy MBxd2 z 1986, wyremontowany w 2004, pięć wagonów pasażerskich krytych typu Bxhpi o 45 miejscach, w tym trzy sprawne oraz dwa wagony pasażerskie otwarte typu BTxhpi o 32 miejscach. Istnieje ponadto pewna ilość wagonów towarowych i specjalistycznych oraz drezyna ręczna.

Dobrze się stało, że po wielu trudach i usilnych staraniach udało się przywrócić kursowanie kolejki. Fakt jej  ponownego zaistnienia na Mierzei Wiślanej to duży sukces lokalnych władz oraz miłośników kolei. Tak więc kolejka żuławska znów żyje!

Poniższe zdjęcia wykonałem w sierpniu 2005, w ciągu kilku dni pobytu na Mierzei Wiślanej. Wolno, a nawet trzeba je kopiować (chętnie z podaniem źródła) i jak najusilniej propagować wśród miłośników kolei, turystów i wczasowiczów.

* Opracowanie własne na podstawie danych Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych i Urzędu Gminy Stegna

Galeria lato 2005

Przystanek Mikoszewo Ujście Wisły (do 2004 Prawy Brzeg Wisły). Na rozjeździe, między lokomotywą a pierwszym wagonem przestawiana jest zwrotnica. Lokomotywa odczepiana jest od składu i łączona z nim łańcuchem. Następnie przeciąga ona wagony po równoległym torze, po czym przejeżdża luzem obok składu na tor "właściwy" i na drugim końcu jest z nim sprzęgana

Po zakończeniu tych manewrów pociąg nr 202 podjeżdża na przystanek, aby zabrać w drogę kolejną grupę podróżnych. Skład gotowy do odjazdu zgodnie z rozkładem jazdy. Kolejka oddala się w kierunku Stegny. Po 10 minutach dociera do przystanku Jantar Leśniczówka

Pociąg w całej okazałości z czterema wagonami na odcinku Jantar-Junoszyno. Tor prowadzi tu wzdłuż szosy. Jako, że dziś sobota, w Stegnie o 12.50 oczekuje drugi skład z Nowego Dworu Gd. do Jantara. Kursuje on w dni wolne od pracy. Rozkład jazdy przewiduje skomunikowanie do Sztutowa. Widoczny w Stegnie o tej porze tabor to bez wątpienia imponujący dorobek Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych

Pociąg nr 202, któremu towarzyszę od Mikoszewa, udaje się w dalszą drogę do Sztutowa. Za Stegną Gd. nowo utworzony przystanek w bezpośrednim sąsiedztwie dworca autobusowego - Stegna PKS. Udogodnienie dla korzystających z autobusów, należy jedynie znać rozkład jazdy kolejki. W końcu dojeżdżamy do Sztutowa

Manewry zmiany kierunku jazdy w Sztutowie odbywają się obecnie ze składem i lokomotywa nie zmienia czoła. Pociąg dojeżdża do końca toru i cofając się po łuku dojeżdża do peronu. Pętla ma kształt trójkąta

Wagony kryte nie mają dużego powodzenia podczas upałów. Przydają się za to, gdy pada. Pan kierownik pociągu z uśmiechem sprzedaje bilety. Przystanek Sztutowo Muzeum. 51-metrowy most obrotowy z 1905 na Szkarpawie w Rybinie. Podczas jazdy poc. nr 302 do Nowego Dworu Gd. obejrzeć można pokaz otwierania mostu. Koniec pociągu

  Żuławska Kolej Dojazdowa - strona Pomorskiego Towarzystwa Miłośników Kolei Żelaznych


Poprzednia strona kolejowa

Strona glówna kolejowa

Nastepna strona kolejowa